Centrale PABX i IP PABX

Technologie cyfrowe spowodowały, że zamiast analogowych centralek telefonicznych pojawiły się elektroniczne systemy centralowe PABX (Private Automated Branch Exchange) o mocach łączeniowych i liczbie portów (pojemność centrali) nieustępujących tradycyjnym rozwiązaniom stosowanym w systemach komutowanych. Cyfrowe systemy PABX realizują połączenia głosowe, wykonując takie zadania, jak obsługa sygnalizacji, zestawianie, utrzymanie i rozłączenie kanałów rozmównych oraz obsługa znajdujących się w zaniku usług faksowych. Ponadto udostępniają wiele funkcji rozszerzonych (usługi dodatkowe): zawieszanie połączeń, oczekiwanie na połączenie czy przekierowanie rozmów. Wspomagają transmisje faksowe i przesyłanie danych, a także oferują usługi głosowe VoIP wraz z obsługą wiadomości zintegrowanych UMS (Unified Messaging Service).

Oferta produktów i usług telefonicznych central abonenckich PABX ewoluuje w kierunku sieci opartych na protokole IP, przezroczystych dla głosu, danych i sygnałów wideo. Wprowadzone w centralkach PABX wsparcie niezbędne dla głosowej telefonii internetowej IP (VoIP), a także implementacja odpowiednich elementów bezpieczeństwa w postaci zapór ogniowych (firewall) przyczyniły się do zwiększenia instalacji centralek IP PABX. Urządzenia te są w praktyce silnymi serwerami, oferującymi tradycyjne funkcje centralki PABX (usługi POTS, trasowanie połączeń, poczta głosowa i faksowa), z tą jednak różnicą, że przenoszą pakietowy ruch cyfrowy przez sieci lokalne LAN i rozległe sieci WAN oparte na protokole IP, a nie przez komutowaną sieć telefoniczną. Zaawansowane funkcje telekomunikacyjne IP PABX obejmują: interaktywne rozpoznawanie głosu - IVR (Interactive Voice Response), pocztę głosową - VMS (Voice Mail Service), bieżącą taryfikację usług wraz z automatyczną aktualizacją kosztów, realizację połączeń zwrotnych typu callback, trasowanie przez sieć z uwzględnieniem ścieżek o najniższym koszcie połączenia czy programowe nakładanie ograniczeń strefowych na zasięg wybieranych połączeń. Ze względu na dużą rozpiętość oferowanych usług i związanych z tym różnorodnych kosztów naliczaniem opłat za usługi telekomunikacyjne zajmuje się zwykle wydzielony system taryfikacyjny, razem ze specjalnym oprogramowaniem.

Dzisiejsze systemy taryfikacji centrali PABX (lub IP PABX) uwzględniają wiele parametrów realizowanego połączenia: czas trwania usługi (rozmowy, komunikatu, transmisji), strefę (w której znajduje się wywoływany abonent), taryfę (zależną od pory dnia i tygodnia), przepływność używanej linii komunikacyjnej (po jej uzgodnieniu z klientem) i zróżnicowanie opłat naliczanych przez operatorów pośrednich. Ulepszona taryfikacja opiera się na indywidualnym zliczaniu impulsów taryfikacyjnych, niezależnie dla każdego indywidualnego abonenta i każdej usługi telekomunikacyjnej. Obejmuje także taryfikację typu hot billing, w której prezentacja i zliczanie kosztów dostarczanej usługi są prowadzone na bieżąco, a obciążenie konta bankowego abonenta następuje natychmiast po zakończeniu połączenia. Przyszłość usług telefonii przewodowej należy do przekazów pakietowych w środowisku internetowym, których ekspansja na wielką skalę rozpoczęła się w 2000 r. W pierwszych centralkach typu IP PABX średnia liczba instalowanych stacji końcowych wynosiła zaledwie 50-100 terminali, a od 2000 r. wzrosła do ponad 10 tys. numerów w jednej centrali wraz z równoczesną obsługą wielu niedostępnych w systemach analogowych funkcji dodatkowych.

Cechą charakterystyczną central IP PABX jest ich zdolność do współpracy z siecią LAN przedsiębiorstwa, a więc z tradycyjnymi komputerami klasy PC włączonymi do sieci komputerowej, wyposażonymi w oprogramowanie dźwiękowe i sprzęt techniczny (mikrofon, słuchawki i karty dźwiękowe). Dzięki temu użytkownicy komputerów PC przyłączonych do sieci LAN mogą współpracować z popularnymi aplikacjami konferencyjnymi, np… NetMeeting (Microsoft). Przyszłością telefonii internetowej są cyfrowe telefony IP, dołączane bezpośrednio do sieci lokalnej LAN. W większości są to aparaty telefoniczne zasilane specjalnymi modułami przetwarzania AC/DC, instalowanymi obok telefonu. Dopiero od niedawna można je zasilać centralnie za pośrednictwem specjalnych przełączników instalacyjnych dołączanych do istniejącego okablowania sieci lokalnej LAN przedsiębiorstwa.

Wersja 2 standarduH.323 jest nadal najczęściej używanym standardem kodowania głosu w centralach IP PABX. Coraz częściej są widoczne również inne sposoby kodowania głosu, zgodnie z protokołami: MGCP (Media Gateway Control Protocol), MEGACO (Media Gateway Control) czy SIP (Session Initiation Protocol).

Jedną z funkcji central IP PABX drugiej generacji jest poczta głosowa - VMS (Voice Mail Service), standardowo implementowana przez producentów większości systemów abonenckich. W podobny sposób są traktowane inne popularne usługi, takie jak rejestracja połączeń, usługi faksowe, przekaz komunikatów API (Application Programming Interface) oraz rozbudowane funkcje zliczania i taryfikacji rozmów. W większości rozwiązań (75%) IP PABX do zarządzania siecią stosuje się system SNMP (Simple Network Management Protocol), a tylko nieliczne korzystają z ogólnego systemu monitorowania. Udostępniają one typowe usługi zarządzania: monitorowanie łączy analogowo-cyfrowych, sprawdzanie wykorzystania przydzielonego pasma transmisji, określanie liczby aktywnych połączeń głosowych, ocenę jakości sieci transportowej i bieżącą zajętość pamięci poczty głosowej. Kluczowym elementem zarządzania pozostają funkcje logowania (zapis stanu) i tworzenia raportów, które umożliwiają potem analizę pracy systemu i podejmowanie środków zaradczych. Niektóre rozwiązania dostarczają nawet dwa rekordy logujące: jeden rejestrujący modyfikacje wprowadzane przez administratora i drugi - ostrzeżenia i błędy wykrywane w sieci.