Rozwiązaniem zwiększającym atrakcyjność komunikacji faksowej jest obniżanie kosztów transmisji przez wykorzystywanie do tego celu Internetu, gdzie całkowity koszt usługi może zmniejszyć się nawet o 70 proc. Usługa faksowa IP fax jest taka sama jak tradycyjna metoda faksowania, z wyjątkiem faktu, iż w przynajmniej jednym fragmencie łącza transmisyjnego między urządzeniami faksowymi korzysta się z Internetu – czyli z protokołów IP. Dostęp do Internetu zapewniają specjalne bramki sieciowe (gateways) wyposażone w protokoły IP, posadowione na serwerach faksowych, lub same urządzenia faksujące uzupełnione protokołami IP. Zapakowanie transmisji faksowej w pakiety IP, a następnie transmisja tych pakietów przez Internet stanowią istotę tańszego sposobu przekazu przesyłek faksowych na długich dystansach, z pominięciem kosztownych usług oferowanych przez telekomy.
Technologia przekazów IP fax rozwija się oddziałując równocześnie w kilku kierunkach przez:
Pierwotną i najprostszą formą realizacji tej idei było tworzenie prostych bramek internetowych z protokołem IP, łączących sieci LAN z Internetem. Obecne rozwiązania są raczej oparte na wielozadaniowych serwerach, zapewniających wiele rodzajów usług faksowych zarówno wewnątrz sieci, jak i adresację oraz trasowanie pakietów przez Internet. Brak międzynarodowych uzgodnień w tej dziedzinie przekazu spowodował, że na początku 1998 r. dwie największe korporacje standaryzujące – ITU i IETF – wstępnie zaakceptowały standardy dla wzajemnego współdziałania (interoperability) różnych urządzeń klasy IP fax.
Podczas faksowania przez sieci z protokołem IP (IP fax) wykorzystuje się jedną z dwóch podstawowych technik przekazu:
W szeroko stosowanym trybie pracy zapamiętaj i prześlij (zgodnie ze standardem T.37) zawartość całego transmitowanego dokumentu jest najpierw przekazywana do serwera faksowego, który po skompletowaniu przekazu nawiązuje połączenie z urządzeniem docelowym i nadzoruje poprawność dalszego przebiegu wiadomości faksowej. Jest to obecnie najbardziej niezawodny sposób transmisji, gdyż mając wiele punktów pośrednich w czasie i przestrzeni, umożliwia dokładne rozdzielenie opóźnień sieciowych (latency) od straty pakietu, a tym samym podjęcie odpowiednich środków zaradczych.
W tym sposobie działania możliwe są również: praca rozsiewcza (fax broadcasting), automatyczne powtarzanie transmisji (retry) oraz ważna z punktu widzenia nadawców wiadomości archiwizacja przesłanych dokumentów faksowych.
Przekaz faksów w czasie rzeczywistym przez sieć IP jest zbliżony do faksowania z użyciem tradycyjnych urządzeń faksowych. W przekazie uczestniczą tylko dwa urządzenia faksujące (także komputery), komunikujące się za pomocą protokołu T.30 – używanego standardowo w sieciach PSTN przy przesyłaniu faksów. Wprawdzie tryb pracy real-time zezwala na faksowanie protokołami T.30 przez sieci IP, jednak przy obecnym stanie sieci środowiska Internetu ciągłość transmisji jest wielokrotnie zakłócana nieprzewidywalnymi opóźnieniami i gubieniem pakietów – co czyni ją mało efektywną. Wysiłki podejmowane przez wielu producentów urządzeń i projektantów sieci mogą wkrótce przezwyciężyć te ograniczenia, czyniąc transmisję faksową w czasie rzeczywistym przez Internet bardziej popularną, nie tylko z powodu zmniejszonych kosztów transmisji.
Do wysyłania wiadomości faksowych standard T.37, operujący w trybie „zapamiętaj i prześlij”, używa protokołu adresującego SMTP (Simple Mail Transfer Protocol). Zapewnia on integrację usług faksowych z pakietami oprogramowania poczty elektronicznej i pozwala na łączenie sprzętu korporacyjnego z sieciami zewnętrznymi, co daje możliwość włączania lokalnych serwerów faksowych w dowolnych miejscach sieci. W pierwszym wydaniu protokołu T.37 zaoferowano prosty tryb pracy (simple mode), w którym zabrakło negocjacji między serwerami i potwierdzenia dostarczonego faksu. Wersja ta wspierała jedynie kompresję przesyłanego obrazu i formatowanie stron.
Wersja tego standardu z 1999 r. umożliwia pracę w dupleksie (full duplex) i dodatkowo zapewnia negocjacje z odbiorcą, potwierdzenie dostarczenia i wsparcie dla sześciu dodatkowych formatów TIF (Tag Image File). Nowe formaty pozwalają dostarczać skomprymowane zbiory faksowe i faksy kolorowe. W celu usprawnienia przesyłania faksów protokołami IP (IP fax) organizacja ITU zaproponowała (1998 r.) nowy standard T.38, zwiększający poprawność i bezpieczeństwo przekazów faksowych dokonywanych w czasie rzeczywistym przez Internet. Uwzględnienie tych zaleceń w nowych urządzeniach IP fax zezwala ponadto na korzystanie z istniejących mechanizmów poczty elektronicznej, zarówno podczas odbioru, jak i przy nadawaniu faksów, przez kojarzenie adresów poczty elektronicznej z adresami urządzeń faksowych.
Zdolność do jednoczesnego rozsyłania faksów nieograniczonej liczbie odbiorców za pomocą usługi IP fax tworzy nową platformę współpracy wirtualnych urządzeń faksowych, działających wewnątrz sieci Internetu. Dzięki temu za pomocą kolejnej funkcji fax on demand jest możliwy dostęp faksowy w czasie rzeczywistym do stron webowych i aplikacji typu Call Center czy Contact Center, prezentujących informacje online w postaci graficznej, nie tylko na ekranie komputera.